Top 7 Kỹ thuật chuyển cảnh cơ bản trong dựng phim

Kỹ thuật chuyển cảnh (video transition) là phương pháp các editor sử dụng để nối hai hoặc nhiều đoạn clip rời rạc lại với nhau. Quá trình dựng phim không đơn thuần là xóa bỏ các cảnh quay lỗi, mà là việc sắp xếp hình ảnh, âm thanh để người xem dễ theo dõi nội dung. Nắm vững 7 kỹ thuật chuyển cảnh cơ bản này giúp đoạn chuyển cảnh video diễn ra liền mạch, tự nhiên và dẫn dắt câu chuyện rành mạch. 

1. Chuyển đổi tiêu chuẩn (Standard cut)

Chuyển đổi tiêu chuẩn (Standard cut )là kỹ thuật chuyển cảnh cơ bản và xuất hiện nhiều trong mọi dự án dựng phim. Về mặt thao tác, editor chỉ cần đặt hai clip nối tiếp cạnh nhau trên thanh công cụ timeline. 

Khi khung hình của clip A vừa kết thúc, khung hình của clip B lập tức xuất hiện mà không cần thêm bất kỳ hiệu ứng làm mờ hay chồng hình. Mục đích của cách làm này là giữ cho dòng thời gian của sự việc diễn ra đúng với thực tế. Chuyển đổi tiêu chuẩn duy trì diễn biến thời gian đi theo đường thẳng, phù hợp với mọi thể loại video. Khi bối cảnh không có quá nhiều sự thay đổi về mặt không gian hay thời gian, việc sử dụng kỹ thuật này sẽ mang đến cảm giác chân thật, mộc mạc và trực diện cho người xem, giúp người xem từ diễn biến này sang diễn biến khác một cách trực diện, rõ ràng.

Để Standard Cut không bị khô khan, các editor cần chú ý đến nhịp điệu (pacing) của lời thoại hoặc hành động nhân vật, đảm bảo điểm cắt rơi vào đúng lúc câu nói vừa dứt hoặc hành động vừa dừng lại.

Xem thêm: Top 7 kỹ năng cần có của Editor

2. Kỹ thuật chuyển cảnh J-Cut (Âm thanh dẫn dắt)

J-Cut là một kỹ thuật xử lý khéo léo sự giao thoa giữa hình ảnh và âm thanh. Trong kỹ thuật chuyển cảnh J-Cut, âm thanh của cảnh sau (cảnh B) sẽ bắt đầu phát và chồng lên hình ảnh của cảnh trước đó (cảnh A).  Nói một cách dễ hiểu, phần âm thanh của cảnh quay tiếp theo sẽ bắt đầu phát lên trước khi hình ảnh tương ứng của nó xuất hiện trên màn hình.

Điều này có nghĩa là khán giả sẽ nghe thấy tiếng động, lời thoại hoặc âm nhạc của bối cảnh mới trước khi mắt họ thực sự nhìn thấy bối cảnh đó xuất hiện trên màn hình. J-Cut là một cách kể chuyện thú vị để tiết lộ những yếu tố mới. Thay vì chuyển hình và tiếng cùng một lúc, việc cho âm thanh đi trước giúp chuẩn bị tâm lý cho người xem, tạo ra sự tò mò và dẫn dắt sự chú ý của họ sang không gian tiếp theo một cách êm ái, trơn tru.

Bạn có thể bắt gặp J-Cut khi nhân vật đang đứng trong nhà (hình ảnh A), nhưng tiếng còi xe cộ ngoài đường (âm thanh B) đã dần vang lên, trước khi khung hình thực sự chuyển sang cảnh đường phố.

Xem thêm: Top 15+ phần mềm edit video hiệu quả

3. Kỹ thuật chuyển cảnh L-Cut (Âm thanh vang vọng)

Ngược lại với J-Cut, kỹ thuật chuyển cảnh L-Cut là phương pháp giữ lại âm thanh của cảnh quay hiện tại (cảnh A) và kéo dài nó sang cảnh quay tiếp theo (cảnh B). Khán giả đã nhìn thấy hình ảnh của bối cảnh mới hoặc nhân vật mới, nhưng tai họ vẫn đang nghe thấy âm thanh từ cảnh cũ.

Cả hai hiệu ứng chuyển cảnh J-cut và L-cut đều được thiết kế đặc biệt nhằm tạo ra những phân đoạn phim mượt mà, diễn ra liên tục, giúp chuyển đổi liền mạch từ cảnh này sang cảnh khác với sự dẫn đường của âm thanh. L-cut cực kỳ hiệu quả trong các đoạn video phỏng vấn hoặc hội thoại. 

Ví dụ, nhân vật A đang nói chuyện, hình ảnh chuyển sang quay phản ứng trên khuôn mặt của nhân vật B, nhưng giọng nói của nhân vật A vẫn tiếp tục vang lên. Cách làm này mô phỏng lại đúng cách con người quan sát và giao tiếp trong đời thực: chúng ta thường nhìn vào biểu cảm của người đối diện khi đang nghe họ nói. Điều này giúp video bám sát nội dung, tạo sự gắn kết chặt chẽ.

Hai kỹ thuật J-Cut và L-Cut thường xuyên đồng hành cùng nhau. Chúng được sinh ra nhằm tạo ra luồng chuyển cảnh video mượt mà, liên tục, lấy âm thanh làm cầu nối vững chắc để hình ảnh không bị rời rạc. 

4. Kỹ thuật cắt nhảy bước (Jump Cut)

Nếu bạn là người thường xuyên xem các đoạn vlog trên internet, bạn sẽ rất quen thuộc với kỹ thuật này. Jump Cut (cắt nhảy) là thao tác lấy một đoạn clip dài, cắt bỏ những khoảng trống không cần thiết (dead space) hoặc những đoạn nhân vật ngập ngừng, sau đó ghép nối các đoạn nội dung ưng ý lại với nhau theo đúng trình tự thời gian.

Khi xem thành phẩm, khán giả sẽ cảm thấy đoạn clip như đang “nhảy”. Kỹ thuật này khiến cho nội dung của clip diễn biến một cách nhanh chóng, đầy lôi cuốn nhưng vẫn giữ được sự “mượt mà”, tự nhiên giữa các phân cảnh. Nhờ đó, bạn có thể truyền tải lượng lớn thông tin mà không làm người xem cảm thấy mệt mỏi bởi những khoảng lặng thừa thãi.

Jump Cut phù hợp với những video cần nội dung diễn biến nhanh, dồn dập và đi thẳng vào vấn đề. Nếu xử lý tốt, những khoảng nhảy này không gây khó chịu mà còn giúp video trở nên lôi cuốn, tự nhiên, giữ được nhịp điệu nhanh nhạy của toàn bộ clip.

Xem thêm: Những kiến thức cơ bản về kỹ thuật quay phim

5. Cắt cảnh theo hành động (Cutting on Action)

Cutting on Action được hiểu đơn giản là thao tác cắt cảnh ngay trong khi chủ thể đang thực hiện một hành động, chẳng hạn như đang cầm nắm một vật gì đó, đang bắt tay, đang đánh, đấm,… từ đó mở ra một shot quay tiếp theo.

Mặc dù Cutting on Action chỉ được xem là một kỹ thuật cắt cảnh cơ bản trong lĩnh vực dựng phim, thế nhưng kỹ thuật này sẽ giúp cho bộ phim hoặc video của bạn trở nên vô cùng mạch lạc, cuốn hút ánh nhìn và duy trì sự tập trung của người xem. Ngay tại thời điểm hành động đang diễn ra ở góc máy này, editor sẽ cắt và nối thẳng sang một góc máy khác cho thấy phần tiếp nối của chính hành động đó. Sự thông minh của thao tác này nằm ở chỗ nó dùng chính chuyển động của nhân vật để “đánh lạc hướng” đôi mắt của khán giả. Bởi vì mắt người có xu hướng bị thu hút bởi sự chuyển động, nên khi bạn cắt cảnh ngay giữa một hành động, người xem sẽ tập trung theo dõi sự tiếp diễn của động tác đó mà quên đi việc khung hình vừa bị thay đổi.

Xem thêm: Các chuyển động máy quay cơ bản

7. Kỹ thuật cắt tương đồng (Match Cut)

Match cut là một phương pháp liên kết hai clip lại với nhau bằng cách lắp ráp liền mạch các đặc điểm chung của cả hai bối cảnh. Những điểm tương đồng này có thể là đặc trưng chung về mặt hành động, bố cục khung hình (composition), nội dung truyền tải hoặc chủ đề chính của đoạn video….

Cách chuyển cảnh tinh tế này sẽ giúp bạn xây dựng một câu chuyện mạnh mẽ, mang lại sự ấn tượng sâu sắc hơn. Người xem sẽ dễ dàng nhận thấy được tầm quan trọng và ý đồ chủ đích của những yếu tố chung được chia sẻ giữa các clip, nhằm phục vụ cho mục đích kể chuyện theo dạng xâu chuỗi (sequence). Kỹ thuật này được chia thành các dạng chi tiết gồm:

• Matching trong chuyển động: Chuyển hướng máy quay hoặc hướng đi của nhân vật tương đương nhau.
• Matching trong hành động: Nhân vật thực hiện hai động tác giống nhau ở hai bối cảnh khác nhau.
• Matching bố cục: Hai cảnh quay có chung một cấu trúc hình học hoặc vị trí sắp xếp đồ vật.
• Matching nội dung: Kết nối hai cảnh có chung thông điệp, ý nghĩa.

Xem thêm: Hướng dẫn về chuỗi cảnh quay (sequence shot) trong phim

8. Cắt cảnh phụ họa (Cut away)

Cut away là thuật ngữ chỉ những shot phim ngắn được chèn thêm vào một cảnh quay đang diễn ra. Mục đích của việc chèn này là nhằm giúp người xem có thể hiểu rõ hơn về bối cảnh xung quanh nơi nhân vật đang xuất hiện.

Để có thể thực hiện được kỹ thuật chuyển cảnh này một cách thuận lợi, quy trình quay phim đòi hỏi cần phải chuẩn bị sẵn các cảnh quay góc rộng, góc cận cảnh hoặc ảnh góc trung bình. Ngoài ra, có một nguyên tắc quan trọng là người dựng phim cần phải đảm bảo không được sử dụng cut away trong khi phụ đề đang chạy giữa chừng trên màn hình. Việc khung hình bị ngắt đột ngột khi khán giả đang đọc chữ sẽ làm họ mất tập trung và cảm thấy không tự nhiên.

10. FAQ về kỹ thuật chuyển cảnh trong dựng phim

Người mới bắt đầu nên làm quen với kỹ thuật chuyển cảnh nào đầu tiên?

Bạn nên bắt đầu với Standard Cut (Cắt tiêu chuẩn). Thao tác đơn giản chỉ là đặt hai đoạn video nối tiếp nhau trên timeline. Cách này an toàn, dễ thực hành và phù hợp để duy trì mạch thông tin cơ bản cho mọi loại video.

Phân biệt nhanh J-Cut và L-Cut như thế nào?

Điểm khác biệt nằm ở sự xuất hiện của âm thanh:

• J-Cut: Bạn nghe thấy âm thanh của bối cảnh mới trước khi nhìn thấy hình ảnh của bối cảnh đó.
• L-Cut: Bạn đã nhìn thấy bối cảnh mới, nhưng vẫn tiếp tục nghe âm thanh từ bối cảnh cũ kéo dài sang.

Làm sao để biết một đường cắt cảnh đã hợp lý và tự nhiên?

Cách kiểm tra thiết thực là xem đi xem lại vị trí nối giữa hai đoạn clip. Nếu mắt bạn không có cảm giác bị khựng, giật cục và âm thanh chuyển đổi êm tai, mạch lạc thì đường cắt đó đã ổn định. Bạn cũng có thể nhắm mắt lại, chỉ nghe âm thanh để kiểm tra xem đoạn chuyển giao có mượt mà hay không.