Các chuyển động máy quay cơ bản

Pan, Tilt, Dolly, Zoom hay Tracking Shot là những chuyển động máy quay được sử dụng phổ biến trong quay phim và sản xuất video. Hiểu rõ đặc điểm của từng kỹ thuật sẽ giúp bạn lựa chọn cách vận hành camera phù hợp với từng cảnh quay và mục đích truyền tải nội dung.

1. Pan

Pan (hay còn gọi là lia máy ngang) là động tác di chuyển máy quay theo trục ngang, từ trái sang phải hoặc ngược lại, trong khi chân máy vẫn đứng yên tại một điểm cố định. Chuyển động này mô phỏng lại cách con người quay đầu nhìn sang hai bên để quan sát môi trường xung quanh.

Vai trò của cú máy Pan trong quay phim:

• Theo dõi hành động: Một cú pan tự nhiên là khi nó đi theo một chủ thể đang di chuyển. Ví dụ, khi một chiếc xe đạp chạy ngang qua khung hình, việc xoay máy theo sát chiếc xe sẽ giúp giữ chủ thể luôn ở khu vực trung tâm, giúp người xem không bị mất dấu.
• Khám phá không gian: Khi đứng trước một không gian rộng lớn như một sân vận động hay một bãi biển, một khung hình tĩnh không thể thu thập đủ thông tin. Bằng cách lia máy chậm rãi, bạn đang từ từ giới thiệu cho người xem toàn bộ bối cảnh, giúp họ định hình rõ không gian diễn ra câu chuyện.
• Kỹ thuật Swish Pan (Whip Pan): Đây là một dạng biến thể khi bạn lia máy cực nhanh, làm cho tất cả các chi tiết ở giữa điểm đầu và điểm cuối bị mờ nhòe (motion blur). Kỹ thuật này thường được dùng để chuyển cảnh, tạo nhịp độ nhanh, dứt khoát hoặc thể hiện sự hoang mang của nhân vật.

Xem thêm: Kỹ thuật quay phim cơ bản dành cho người mới

2. Tilt

Tilt là thao tác xoay ống kính lên trên (Tilt up) hoặc xuống dưới (Tilt down) theo trục dọc. Vị trí của máy vẫn đứng yên tại một điểm. Nó giống như hành động bạn ngước đầu nhìn lên bầu trời hoặc cúi xuống nhìn mặt đất.

Ứng dụng thực tế của Tilt:

• Thể hiện quy mô và kích thước: Khi bạn muốn cho người xem thấy một tòa nhà cao lớn cỡ nào, hãy đặt máy ở dưới thấp và từ từ thực hiện Tilt up lên đỉnh tòa nhà. Cảm giác ngước nhìn này tạo ra sự choáng ngợp và làm nổi bật sự nhỏ bé của người quan sát. 
• Tiết lộ thông tin từ từ: Trong nhiều phân cảnh, kỹ thuật Tilt được dùng để khám phá một nhân vật. Sự dịch chuyển góc nhìn liên tục trong một cú Tilt giúp thông tin được bóc tách từng lớp, tạo sự tò mò.

Giống như Pan, Tilt đòi hỏi sự ổn định. Bạn nên giữ nhịp độ đều đặn, không ngập ngừng ở giữa chừng để đảm bảo sự liền mạch cho thị giác.

3. Dolly

Di chuyển máy quay dolly là thao tác đưa toàn bộ hệ thống máy quay tiến về phía trước (Dolly in) hoặc lùi về phía sau (Dolly out) trên một đường thẳng. Thuật ngữ này bắt nguồn từ chiếc xe đẩy (dolly) có bánh xe chạy trên đường ray, giúp máy quay trượt đi một cách êm ái.

Xem thêm: Các thuật ngữ thường dùng trong sản xuất phim

Khi sử dụng kỹ thuật này, máy quay sẽ tiến lại gần, bối cảnh xung quanh thay đổi, các vật thể phía sau chủ thể cũng lớn dần lên theo tỷ lệ tự nhiên:

• Dolly in: Việc sử dụng Dolly in giúp khán giả tập trung vào biểu hiện của một nhân vật. Động tác này làm nổi bật chi tiết hoặc cảm xúc bên trong, mang đến những khoảnh khắc mạnh mẽ, tác động đến người xem. Nếu di chuyển chậm, nó tạo ra sự kết nối nội tâm sâu sắc, khiến khán giả từ từ nhận ra một chi tiết quan trọng. Nếu di chuyển nhanh, nó mang lại cảm giác dồn dập, giật mình hoặc căng thẳng.
• Dolly out: Dolly out được sử dụng để mở rộng khung hình, thay đổi quan điểm và chiều sâu của người xem. Động tác lùi máy này giúp làm cho đối tượng nhỏ lại và tiết lộ bối cảnh xung quanh. Đây là cách hiệu quả để làm rõ những chi tiết ẩn giấu, tạo ra sự trống vắng hoặc cảm giác hồi hộp. Nó cũng dễ dàng tạo ra cảm giác cô đơn, tách biệt cho nhân vật.

Dolly yêu cầu sự chuẩn bị kỹ lưỡng về mặt thiết bị như thanh trượt (slider) hoặc xe ray để đảm bảo khung hình không bị rung lắc khi di chuyển vật lý.

Xem thêm: Nha Trang – Cho thuê Dolly Slider ở đâu?

4. Zoom

Zoom là một trong những chuyển động máy quay quen thuộc nhất đối với người làm video. Khác với Dolly, Zoom không làm thay đổi vị trí thực tế của camera mà chỉ thay đổi tiêu cự của ống kính. Nhờ đó, chủ thể có thể trở nên lớn hơn hoặc nhỏ hơn trong khung hình mà người quay không cần tiến lại gần hay lùi ra xa.

Trong thực tế, Zoom thường được sử dụng khi điều kiện ghi hình không cho phép máy quay di chuyển. Chẳng hạn trong các chương trình hội nghị, sự kiện, livestream hay các buổi biểu diễn sân khấu, người vận hành có thể nhanh chóng chuyển từ một khung hình toàn cảnh sang cận cảnh diễn giả hoặc nghệ sĩ chỉ bằng cách điều chỉnh tiêu cự của ống kính.

• Zoom in: Giúp tập trung sự chú ý vào một chi tiết hoặc cảm xúc cụ thể mà không cần cắt cảnh.

• Zoom out: Dùng để mở rộng bối cảnh, thể hiện sự trống vắng hoặc cô đơn của nhân vật trong không gian lớn hơn.

5. Tracking Shot

Tracking Shot là kỹ thuật di chuyển toàn bộ máy quay để đi theo một chủ thể đang vận động. Máy có thể đi song song bên cạnh, đi ngay phía trước mặt (dẫn đường), hoặc đi theo sau lưng chủ thể. Trong nhiều bộ phim, Tracking Shot được sử dụng để dẫn người xem khám phá không gian mới hoặc theo chân nhân vật xuyên suốt một phân cảnh dài. Đây là kỹ thuật giúp duy trì sự liền mạch của câu chuyện, đồng thời mang lại cảm giác chân thực hơn so với các cảnh quay được cắt dựng liên tục.

Ngày nay, Tracking Shot thường được thực hiện bằng gimbal, steadicam hoặc các hệ thống dolly chuyên dụng. Sự phát triển của các thiết bị chống rung hiện đại giúp việc thực hiện những cảnh quay di chuyển trở nên dễ dàng hơn, ngay cả với các ekip sản xuất video doanh nghiệp, video du lịch hay video sự kiện.

Không chỉ đơn thuần là một kỹ thuật quay phim, Tracking Shot còn là cách để tạo sự kết nối cảm xúc giữa người xem và nhân vật. Chính vì vậy, đây luôn là một trong những chuyển động máy quay được sử dụng thường xuyên trong các dự án phim ảnh, TVC và sản xuất nội dung hiện nay.

Xem thêm: Ứng dụng của Gimbal trong quay video?

6. Những câu hỏi thường gặp về chuyển động máy quay

Tracking shot khác với Pan như thế nào?

Pan là chuyển động xoay ngang của máy trong khi máy vẫn đứng yên một chỗ. Tracking Shot là toàn bộ máy quay thực sự di chuyển trong không gian (tiến, lùi, ngang) để bám theo nhân vật. Hai chuyển động trông khá giống nhau khi xem kết quả, nhưng mang lại cảm giác khác nhau: Pan có cảm giác quan sát từ một điểm cố định, còn Tracking Shot có cảm giác đồng hành cùng nhân vật.

Dolly và Zoom khác nhau như thế nào?

Dolly là việc di chuyển toàn bộ máy quay tiến hoặc lùi trong không gian, còn Zoom là thay đổi tiêu cự của ống kính mà không cần di chuyển camera. Hai kỹ thuật này tạo ra hiệu ứng thị giác khác nhau.

Có cần gimbal để thực hiện Tracking Shot không?

Không bắt buộc. Tracking Shot có thể được thực hiện bằng nhiều thiết bị khác nhau như gimbal, steadicam, slider hoặc dolly. Tuy nhiên gimbal hiện là lựa chọn phổ biến nhờ tính linh hoạt và dễ sử dụng.

Nên dùng Dolly hay Zoom để tiến gần chủ thể?

Điều này phụ thuộc vào mục đích của cảnh quay. Dolly tạo cảm giác tự nhiên vì camera thực sự di chuyển, còn Zoom phù hợp khi cần thay đổi khung hình nhanh mà không thể thay đổi vị trí máy quay.