
Các thuật ngữ thường dùng trong sản xuất phim
Trong ngành sản xuất phim, mọi người thường trao đổi với nhau bằng những câu ngắn gọn. Đó chính là thuật ngữ, phần không thể thiếu của bất kỳ ekip nào. Nếu bạn mới vào nghề hoặc đang muốn nắm vững kiến thức nền, việc hiểu đúng các thuật ngữ trong sản xuất phim sẽ giúp bạn giao tiếp rõ ràng, bắt nhịp nhanh và làm việc hiệu quả hơn. Bài viết này tổng hợp các thuật ngữ phổ biến, thường dùng trong sản xuất phim.
1. Thuật ngữ là gì? Vai trò của thuật ngữ trong sản xuất phim?
Thuật ngữ là những từ hoặc cụm từ được dùng trong một lĩnh vực nhất định để diễn đạt ý tưởng một cách nhanh gọn. Trong sản xuất phim, thuật ngữ là những từ ngữ chuyên môn dùng để mô tả góc máy, chuyển động, thiết bị, kỹ thuật dựng hay cách vận hành của một đoàn phim. Các từ này giúp ekip nói chuyện nhanh, tránh hiểu nhầm và làm việc hiệu quả hơn. Các thuật ngữ này xuất hiện ở mọi giai đoạn trong quy trình sản xuất phim: từ lúc chuẩn bị, quay, dựng cho đến khi hoàn thiện sản phẩm.
Vai trò của thuật ngữ trong ngành phim:
- Tiết kiệm thời gian trao đổi, tránh phải giải thích dài dòng.
- Giúp ekip hiểu đúng yêu cầu, hạn chế sai sót trong khi quay hoặc dựng.
- Tạo sự đồng bộ, giúp mọi người làm việc nhịp nhàng.
- Hỗ trợ người mới hòa nhập với nhịp độ làm việc của ekip.
- Xây dựng môi trường làm việc trơn tru, đặc biệt quan trọng khi sản xuất các dự án quảng cáo, phim doanh nghiệp, MV hay phim ngắn.
Hiểu đúng thuật ngữ quay phim, thuật ngữ dựng phim hay thuật ngữ về thiết bị và công cụ giúp bạn hòa nhập nhanh hơn, tự tin hơn trong quá trình làm việc.

Xem thêm: Các vị trí trong đoàn làm phim
2. Thuật ngữ khi quay phim
Nhóm thuật ngữ quay phim xoay quanh khung hình, chuyển động máy, ánh sáng, thao tác và môi trường ghi hình. Đây là nhóm thuật ngữ mà bạn sẽ nghe đầu tiên khi bước vào set quay.
Thuật ngữ về khung hình
- Long shot (LS) – Cảnh rộng: Khung hình giới thiệu địa điểm, mở đầu, kết thúc một phân đoạn. Dùng để xác định bối cảnh câu chuyện.
- Medium shot (MS) – Trung cảnh: Đây là cỡ cảnh thể hiện nội dung rõ ràng và cân bằng giữa nhân vật và bối cảnh.
- Close-up (CU) – Cận cảnh:Dùng để miêu tả biểu cảm, chi tiết hành động.
Thuật ngữ về chuyển động máy
- Pan right/left: Lia máy. Chân máy giữ yên tại chỗ, đầu máy xoay từ trái sang phải hoặc ngược lại. Dùng để quét qua bối cảnh hoặc đi theo nhân vật.
- Zoom in/out: Thay đổi tiêu cự ống kính để thay đổi khung hình.
-
- Zoom in: đưa người xem tiến gần đối tượng.
- Zoom out: tạo cảm giác đối tượng đi xa dần.
- Tilt up/down: Máy vẫn cố định trên chân, nhưng đưa ống kính lên trời hoặc di chuyển xuống đất.
- Travelling: Máy quay di chuyển song song (ngang) với đối tượng đang chuyển động.
- Dolly in/out: Di chuyển máy vào gần hoặc ra xa nhân vật. Khác với zoom, chuyển động dolly tạo cảm giác thật và tự nhiên hơn.
- Track right/left: Máy di chuyển ngang sang trái hoặc phải để theo dõi hành động.
- Boom up/down: Máy quay được gắn trên một cần cẩu, thực hiện động tác nâng toàn bộ máy lên cao hoặc hạ thấp xuống. thường dùng để tạo cảm giác bao quát.

Thuật ngữ về kỹ thuật
- High angle: Góc máy trên cao xuống.
- Indoor / Outdoor: Quay trong nhà hoặc ngoài trời.
- Focus: Lấy nét, làm cho hình ảnh rõ ràng.
- Slow motion: Tốc độ chậm
- Moving shot: Máy đi theo diễn viên.
- Shooting: Hoạt động quay phim.
- Take: Cảnh quay. Mỗi lần bấm máy thu hình được gọi là một “take”.
- Bis/Over acting: Diễn xuất quá đà, không tự nhiên
- White balance: Cân bằng trắng. Chỉnh màu sắc để màu trắng trong hình đúng với thực tế, không bị ám xanh hay ám vàng.
- Ghost: Hiện tượng màn hình bị bóng mờ do dội sóng.
- Halo: Hiện tượng lóe sáng, thường gặp khi quay ngược sáng.
3. Thuật ngữ khi dựng phim
Dựng phim là giai đoạn kết nối các cảnh, xử lý hình ảnh, âm thanh và tạo cảm xúc cho khán giả. sử dụng từ ngữ chuyên môn trong dựng giúp editor làm việc mạch lạc và thống nhất với đạo diễn.
Thuật ngữ về cắt dựng
- Cut to cut: Hai hình ảnh nối tiếp nhau dứt khoát, không hiệu ứng.
- Mix Images/ Dissolve: Hai hình chồng mờ lên nhau. Hình A mờ dần trong khi hình B rõ dần lên. Thường dùng để diễn tả sự trôi qua của thời gian.
- Raccord: Sự liên tục về ánh sáng, phục trang, góc quay, âm thanh.
- Cut to fade: Hình đầu cắt, hình sau mờ dần lên.
- Fade in/out: Hình ảnh sáng dần hoặc tối dần.
- Overlap: Lặp lại động tác giữa hai clip để tạo cảm giác liền mạch.
- Transition: Hiệu ứng chuyển cảnh nói chung.
- Jump Cut: Cảnh bị “nhảy”. Thường là lỗi khi cắt bỏ một đoạn giữa của một cú máy liên tục khiến hành động bị giật cục.
Thuật ngữ về không gian,ngôn ngữ hình ảnh
- Foreground: Tiền cảnh.
- Background: Hậu cảnh.
- In frame / Out frame: Nhân vật đi vào hoặc ra khỏi khung hình.
- Insert shot: Cảnh chen vào giữa
- Cut away: Cảnh chen xa.
- Cut in: Cảnh chen gần.
- Reverse shot: Cảnh từ hướng ngược lại.
- Reaction shot: Cảnh phản ứng của nhân vật khác đối với hành động đang diễn ra.

Thuật ngữ về cấu trúc phim
- Plan: Khung hình.
- Shot: Cảnh.
- Scene: Màn.
- Sequence: Phân đoạn.
- Edit: Dựng phim.
- Effect: Kỹ xảo.
- Flashback / Flash forward: Trở về quá khứ / tương lai.
- Opening / Ending: Mở phim/kết phim.
- Décor: Bối cảnh.
- Off: Tiếng ngoài hình.
- Dialog: Lời thoại.
- Superimposition: Chèn chữ lên hình.
- Chromakey: Dùng phông xanh để ghép cảnh.
- Macro: Tạo hình ảnh siêu cận.
- Lip Sync: Khớp tiếng và hình.
- Script / Scriptwriter: Kịch bản và người viết kịch bản.
- Shooting Script: Kịch bản phân cảnh của đạo diễn.
- Title: Tựa đề.
Thuật ngữ về sản xuất
- Concept: Ý tưởng chủ đạo của dự án.
- Storyboard: Bản minh họa từng cảnh bằng hình vẽ.
- Shooting Board: Phiên bản chi tiết theo thời gian quay.
- Location: Địa điểm quay.
- Casting: Tuyển diễn viên.
- Pre / Production / Post Production: Tiền kỳ – quay – hậu kỳ.
- PPM: Cuộc họp tiền kỳ giữa đạo diễn, khách hàng, agency.
- SFX / Sound Effects: Kỹ xảo hình ảnh và âm thanh.
- CG: Đồ họa máy tính.
- Offline: Bản dựng thô.
- Online: Bản hoàn thiện.
- On-air / Off-air: Phát sóng hoặc ngừng phát sóng.
4. Thuật ngữ về thiết bị và công cụ
Thiết bị chiếm phần lớn trong sản xuất phim. Nắm được các thuật ngữ điện ảnh về thiết bị giúp bạn trao đổi dễ dàng với đội kỹ thuật.
Thuật ngữ về máy quay và ống kính
- Iris: Khẩu độ. Cổng kiểm soát lượng ánh sáng đi vào ống kính.
- Shutter Speed: Tốc độ màn trập (tốc độ thu hình).
- CCD (Charge Coupled Device): Cảm biến tiếp nhận hình ảnh (thay thế cho phim nhựa ngày xưa).
- CCU: Chỉnh nhiệt độ màu.
- Color bar: Bảng màu cân chỉnh tín hiệu.
- Distance: Khoảng cách đến máy quay.
- Lens Tele: Ống kính tiêu cự dài, góc hẹp, độ sâu trường ảnh (Dof) ngắn (xóa phông mạnh). Dùng thu cận cảnh.
- Lens Wide: Ống kính tiêu cự ngắn, góc rộng, độ sâu trường ảnh dài (nét từ gần đến xa). Dùng thu toàn cảnh.
- Lens Normal: Tiêu cự trung bình, gần với mắt người. Dùng cho trung cảnh.
- Steadicam: Hệ thống giá đỡ đeo vào người quay phim, giúp camera di chuyển mượt mà theo đối tượng kể cả khi người quay đang chạy.

Xem thêm: Độ sâu trường ảnh (DOF)
Thuật ngữ về ánh sáng
- Kelvin: Đơn vị đo nhiệt độ màu.
- Lux: Đơn vị đo cường độ ánh sáng.
- Key Light: Ánh sáng chính (nguồn sáng mạnh nhất).
- Fill Light: Ánh sáng phụ (dùng để làm mềm bóng đổ do Key light tạo ra).
- Reflector: Tấm hắt sáng (phản quang).
- Spotlight: Đèn tụ, cho ánh sáng tập trung vào một điểm.
- Daylight: Ánh sáng trắng (giống ban ngày).
- Tungsten: Ánh sáng vàng (giống đèn sợi đốt).
- Dimmer: Giảm cường độ sáng.
Xem thêm: Ánh sáng trắng là gì? Các nguồn phát ánh sáng trắng
Thuật ngữ về tín hiệu
- Input / Output: Tín hiệu vào/ ra.
- VHF / UHF: Hệ sóng truyền hình.
5. Những câu hỏi thường gặp về thuật ngữ trong sản xuất phim
Có cần học hết các thuật ngữ không?
Không. Bạn có thể học dần qua từng giai đoạn, ưu tiên nhóm thuật ngữ phù hợp với công việc hiện tại.
Có nơi nào tổng hợp đầy đủ từ ngữ chuyên ngành này không?
Hiện có nhiều tài liệu, khóa học và cộng đồng làm phim cung cấp danh sách. Bài viết này cũng là một nguồn hữu ích để bạn ghi nhớ nhanh.
Concept và Script khác nhau thế nào?
- Concept (Ý tưởng chủ đạo): Là xương sống. Một concept có thể tạo ra hàng triệu kịch bản. Ví dụ điển hình là concept “Chỉ có thể là Heineken”, từ ý tưởng này người ta phát triển ra vô số quảng cáo khác nhau qua từng năm.
- Script (Kịch bản): Là văn bản chi tiết lời thoại, bối cảnh cụ thể hóa từ Concept.
Storyboard và Shooting Board có phải là một?
Không hẳn.
- Storyboard: Kịch bản dạng hình vẽ, miêu tả chi tiết từng cảnh.
- Shooting Board: Là bản phát triển chi tiết đến từng giây của Storyboard dành cho Đạo diễn (Director). Điểm khác biệt thú vị: Trong Storyboard thứ tự là 1-2-3-4. Nhưng ở Shooting Board, thứ tự quay có thể là 2-4-6-1-3 để tối ưu hóa thời gian (ví dụ: quay hết cảnh ngoài sân rồi mới vào trong nhà, bất kể thứ tự phim).
CÁC BÀI VIẾT KHÁC











